Kazim Özdemīr Serhildanźn Gelź Kurd ū Berdźla Azadīyź - 2 Dewleta Iran Gelź Faris ū Kurdźn Rojhilatź Kurdistan ź :
Kazim Özdemīr Serhildanźn Gelź Kurd ū Berdźla Azadīyź - 2 Dewleta Iran Gelź Faris ū Kurdźn Rojhilatź Kurdistan ź :
Dewleta Iran, Gelź Faris ū Kurdźn Rojhilatź Kurdistan ź :
Hź Kurdistan nebibū du perēe, gelek serhildanź Mīrek ū begźn Kurdan dijī dewleta eceman ēźbūn e. Žerefxanź Bedlīsī di Žerefnamź da bahsa gelek bihevēūn ū serhildanźn navbera Iran ū mīr ū begźn Kurdan dike.
Mihemed Paža, sala 1562, Zeynel Begź Kurź Melīk Bek (1585), Tīmūr Xanź Kurź Siktan Elī (1590), Zekerīya Begź Kurź Zeynel Beg (1597), Melik Xelīl ū gelek Beg ū Mīrźn Kurdan berī perēekirina Kurdistan bi dewleta Iranź ra žer kirin.
Ji dema Kurdistan būye du perēe ū virda jī gelź Kurd gelek caran dijī zordestīya dewleta Īran serhildan kiri ye.
Em dikarin bźjīn ku cara pźžīn serhildana giran a Kurdan di sala 1606 an da di bin revebirīya Emirxan Bradost di kela Dimdimź da dest pźkirīye ū ev serhildana bi qehremanī hatiye domandin. Belź nexapin bi fermana Žah Abbasź Sefevī ev serhildana qehremanī pižtī demek hatīyź perēiqandin.
Di sala 1818`an da li Iranź Kurdźn Bilbas serīhildan. Di destpźka serhildanź da Kurd gelekī qenc bi serketin. Bi alīkarīya dewleta Osmanīyź ev serhildan ji alīyź Farisan va hat perēiqandin.
Di sala 1835’an da Mihemed Pažayź Rewandizī dijī dewleta Iranź žer kir ū gelek bajaran kir bin destź xwe. Dijī Mihemed Pažayź Rewandizī dewleta Iran ū Osmanī yekītīya xwe pźk anīn ū bi qewet giran hicūm kirin. Ji alīyek va ordūya Osmanīyan Rewandizź kir bin mihesera xwe ū ji alīyź din va ordīya Irane hicūmź Mihemed Paža kir. Mihemed Paža mecbūr teslīmī Osmanīyan bū.
Di sala 1880’an da di bin rźvebirīya Žźx Ubeydila da gelź Kurd dijī deweleta Irana xwīnxwar serhildanek herī dijwar kir. Žźx Ubeydila mentīqa navbera gola Wanź ū gola Urmīyeyź kir bin destź xwe. Armanca vź serhildanź yekītīya Kurd ū Kurdistan, azadīya welat ū gelź Kurd bū. Lź dewleta Osmanī ū Farisan dijī Kurdan būn yek ū vź serhildanź bi hev ra perēiqandin.
Di sala 1905’an da Cafer Axa li Tebrīzź ji alīyź dewleta Iran va tź kužtin. Bavź wī Mehmed Axa ū birayź wī Simko serīhildan. Di navbera dewleta Iran ū Kurdan da žerźn dijwar ēźbun. Di dawīya da dewleta Iran bi fetlūfźlan vź serhildanź jī fetisand.
Di sala1909’an da ežīretźn Kurd hicūmź dan ser Mehebadź. Ev serhildan jī mivefeq nebū.
Simko di sala 1920’an da li navēa Urmīyź dijī dewletź serhildan kir. Simko bežek mezin ji Kurdistana bin destź Iranź rizgar kir. Di sala 1923’an da Li Silźmanīyź bi Žźx Mehmud ra hat cem hev ū xwestin bi hev ra hereket bikin. Simko qenc dizanī ku diktatorź Iranź Riza Žan dixwest temamīya kźmketīyźn Iranź asīmīle bike. Simko serokź Asūrīyan Mar Žem’ūn kužt ev kužtin bū sebebź žikźnandina Simko.
Simko dīsa jī nesekinī ū heta sala 1930’yan ēend žer dijī hźzźn Iran, Iraq ū Tirkīyeyź kir. 21’ź Hezīrana sala 1930’yan Simko bi Iranź ra li hev hat. Dewleta Iranź, ji bo li hev hatin ū peyvendīyan bang kir Simko ku were bajara Žīno. Li vź bajarź Simko bi ne cuwanmźrī, bi bźbextī hat kužtin.
Pižtī serhildana Simko, di payīza sala 1931’an da di bin seroktīya Cewher Sultan da Kurdan dīsa li nźzī Hemedan serhildanek ēźkirin. Lź ev serhildan jī wek serhildanźn din hat temirandin.
Serhildanźn Kurdan dijī dewleta Farisan tim berdewam kirin. Sala 1946`an Īran di bin īžgala Sovyetź da bū. Di nav žerź cīhanź ź diduyan da Kurdan carek din serīhildan. Di sala 1941’an da eskerź Sovyetź kete Iran. Di 16’ź meha Tebaxa sala 1946’an Kurdan Partīya Demokrata Kurdistan damezirandin. Di 22’yź meha Kanūna pažī sala 1946’an da Komara Mehabadź, di bin seroktīya Qazī Muhammed da hat damezirandin. Hukūmeta komara nū gelek xebatźn xwežik kir ū temamīya Kurdan bi dil ū can vź komerź himźzkirin. Mela Mistefa Berzanīyź nemir xwe ū heval ū hogirźn xwe ji bo bilindīya Komara Mihebat amade kir. Sovyetź alīkarīya xwe ji ber vź komerź paž va kižand. Jīyana vź komarź salek dom nekir. Žahź Iranź bi ordī, mitralyoz, kumbere, balafir, ēek ū temamīya quweta xwe va girt ser Komara Mehabatź. Serokkomar ū heval ū hogirźn wī idam kir. Mela Mistefa Berzanīyź qehreman bi 500 qehremanźn hevalźn xwe va berź xwe da Sovyetistanź.
Žah pź hisīya ku Berzanī berź xwe daye Sovyetistanź hikūmeta Iranź deh hezar eskeran kir dū Berzanī. Ji jor va jī wanan bi balafirźn xwe taqīp kir ū bimbe kir. Belź Berzanī ū hevalźn xwe yźn qehreman berxwedanek gelek serbilind kirin ū ēend caran heleqgirtina dor xwe qeližandin ū ji nav eleqź derketin.
Kumandarź ordiya Iranź dibźj e : „Xuya kir ku ordīya Iranź ya nū heta niha li gel dijminekī hevqas bi hźz žer nekirī ye ū berxwedanek viha nedītī ye.“
500 qehremanźn Kurd di bin serokatīya Mistefa Berzanīyź nemir, qehremanź bi nav ū deng da gelek telefatī dan ordīya Iranź. Ji bažūrź rojhilata Iranź bi rź ketin di bakūrź rojhilata Iranź da derketin. Di bin bimbe ū gulebarandina firokźn žerźn Iranź da bi eskerź Iranź ra žer kirin ū di bin zorīya žer, top ū cebilxane, kumbere ū berikan da, di bin jordarī ū zalimīya dijmźnź har ū hov da Iranź seranser kirin ū roja 18.06.1947’an da derbazī Sovyetistanź būn, ketin nav erd ū axa Sovyetistanź. .
Dewleta Iran bi hezar salane ku ji alīyź merivek va tź idarekirin. Tim ū tim merivek hakimź dewleta Farisan e. Faris, berī Islamīyź bi žert ū žirūtźn mecūsī di bin hikma žexsekī da dihatin idarekirin. Pižtī būne Misilman, serokźn Farisa li gorīya xwe Islamīye ajotin ū daxwazźn Islamīye ji bo maf ū hakimīya xwe bi awyek guhartinī ji gelź Faris ra gotin, bi wan dan qebūlkirin. Bi vī awayī bi navź Islamīyź žeran li dijī dijminźn xwe kesźn derva ū kesźn hundir da ajotin ū gelź Faris jī xapandin.
Bi sed salan gelź Faris bi rejīma Žarinžahī hat idarekirin. Žah, hakimź her tižtī bū. Di qesir ū kožkźn xweyźn debdebī da Žah ū hevalbendźn xwe bi zźē ū zarokźn xwe va jīyana xweyźn zźrīnī ajotin. Gelź Faris kole ū xizmetkarźn Žah būn. Gotinźn Žah ji wan ra wek ayetźn Ku’anź būn ū Žah ēī bigota žik ū žiphe tinebū rastbūn. Kes nikaribū dijī žah derkeve. Žah tižtźn ēewt jī bigota kes nikaribū bźje ēewt e. Qewt būya jī gotina Žah bū ū bź žik ū žiphe rast bū.
Heta rejīma Žah pežkilī ū rejīma Xumeynī, bi navź Komara Islamī hat, gelź Faris bi sed salan di bin vź rejīmź da hevīrź xwe ū žiklź xwe girt. Rejīma Xumeynī bi navź Komara Islamī ji rejīma žah tižtek ne guhast, rejīmek nū ne da ber gelź Faris. Berī rejīma Islamī tižtźn ku žah dikir di bin navź Islamīyź da dikir. Xelkź xwe dixapand ū bi navź rźya Islamīyź hakimīya xwe didomand. Xumeynī hat, rejīmź bi pažtir va jī bir ū Islamīyź jī zortir kir. Tižtźn ku komara Islamī dike jī dibin navź Islamīyź da dike.
Gelź Faris žaž ū mat bū. Rejīm ēī bźje gel qebūl dike. Kesźn li dijī jī derdekivin nikarin dengźn xwe bilind bikin. Rejīm bi navź Islamīyź pasdarźn xwe žand ser gelź Kurd, kumberan avźt ser gund ū bajarźn Kurdistan. Bi sedan Kurd bidarda kir. Jīyana ku Xwedź da bū, pasdaran bi navź Islamīyź dawī lź anī. Halbukī di Islamīyź da ruh sitandin bi destź Xwedź ye ū Xwedź vī heqī nedaye tu kesī. Belź rejīma Xumaeynī ū Xumeynī vī heqī bź izna Xwedź dan destźn pasdaran. Navź dewleta xwe danīn „Komara Islamī“ ū di bin vī navī da bi dehhezaran Kurd qetilkirin. Gelo ev ne tižtekī durūhī ye.
Devleta Iraq, Ereb ū Kurdźn Bažurź Kurdistan ź.
Kurdistan bi peyama Qesra Žīrīn di nav dewleta Osmanī ū dewleta Īran da bi rismī bibū du parēe. Pižtī žerź Cīhanź ź pźžīn dewleta Osmanī pežkilī. Ingilīz ū Firingsiz ji erdź dewleta Osmanī Sūrī ū Iraqź derneketin. Bi peymana Lozanź Kurdistan bi fermī di nav ēar dewletan da hat parēekirin. Dema Kurdistan ji alīyź zordestan va hat ēar parēe kirin, Iraq ū Sūrī ketin bin destźn dewletźn Birītanī ū Firingsizī. Van her du dewletan jī mecal nedan gelź Kurd ku dewletek serbixwe damezirīnin. Kurdan ji bo azadīya xwe dijī her du dewletan jī žer kirin ū di žerź azadīyź da bi ser neketin.
Di roja 5’ź Hezīranź sala 1926’an da li ser mesela Mosilź Tirkīyź, Ingliz ū Iraq hatin cem hev ū peymana hidūt kifžkirinź imze kirin. Pižtī Inglīz ū Firingsiz ji Iraq ū Sūrī bi bažva kižīn, rejīma Ereban bi dijwarī dijī Kurdan derketin ū tu heqek nedan Kurdan. Bi rastī dema hź Inglīz ū Firingsiz li Iraq ū Sūrīyź hakim būn gelek alīkarī dan ereban ū ewan jī dijī Kurdan žer kirin. Heke Ingilīz ū Firingsizan bixwestan dikaribūn li wan her du welatan ku Kurd li ser erd ū axa xwe jīyana xwe didomandin, muxtar bikin, an jī alīkarīya serxwebūna Kurdan bikin. Belź van dewletan; em dev ji alīkarīyź berdin, alīkarīya dijminźźn Kurdan kirin ū tim būn berdestkźn Ereban, bi top, tifink ū balafirźn žźr (firkźn žer) hicūmź Kurdan kirin, insan ū welatź wan dan ber bimbe barandinź.
Dema mesela Kurdan tź holź dewleta Tirk ū karbidestź wź dibźjin: „Ingilīzan alīkarīya Kurdan kir. Dixwestin Tirkīyayź parēe bikin ū Kurdan di destźn xwe da līstandin. Kurd her tim ji alīyź dewletźn derva va hatin emilandin.“ Ev gotin heke parīkī rastīya wan hebe jī, lź ne wekī armanca gotina dewleta Tirk e. Dewleta Ingilīz ji binī alīkarīya Kurdan nekir. Di ser da jī bū alīkarź dijminźn Kurdan. Welat ū insanźn Kurd bimbe kir. Belź ev jī tižtek raste ku Kurdan xapand, wan ji bo armanc ū daxwazźn xwe emiland ū ne ji bo parēekirina Tirkīyź... Dumahik heye...
Kazim Özdemīr
http://www.xoybun.com/extra/slide/Unbenannt-2.swf
http://www.xoybun.com/gallery/albums/PDK-XOYBUN/Nexise_Kurdistana_Piroz_xv1.jpg
http://www.xoybun.com/gallery/albums/PDK-XOYBUN/Nexise_Kurdistana_Piroz_xv2.jpg
http://www.xoybun.com/nuceimages/Parastina_Sinore_Kurdistana_Mezin_1.jpg
http://www.pdk-xoybun.com/nuceimages/Nexise_Kurdistane_PDK_b.jpg
Mafź Kopīkirin &kopībike; PDK-XOYBUN; wiha, di xizmeta, Kurd ū Kurdistanź daye : Pirojeya Kurdistana Mezin, Pirojeyźn Aborī ū Avakirin, Pirojeyźn Cand ū Huner, Lźkolīna Dīroka Kurdistanź, Perwerdeya Zimanź Kurdī, Perwerdeya Zanīn ū Sīyasī, Wežana Malper ū TV yźn Kurdistane. Tev maf parastī ne. Wežandin:: 2009-03-06 (4947 car hat xwendin) [ Vegere ] | PRINTER |