Bi xr hatin ser PDK-XOYBUN; wiha, di xizmeta, Kurd  Kurdistan daye : Pirojeya Kurdistana Mezin, Pirojeyn Abor  Avakirin, Pirojeyn Cand  Huner, Lkolna Droka Kurdistan, Perwerdeya Ziman Kurd, Perwerdeya Zann  Syas, Weana Malper  TV yn Kurdistane.
         
                Kurdish   |   Turkish   |   Engilsh  |   German

Menu
  • Rpela Ser
  • Nivskarn Xoybun
  • Nivskarn Mvan
  • Drok Kurd
  • Nexi Kurdistan
  • Belavok Lgern
  • Cand Huner
  • Helbestn Gel
  • Forum
  • Ankt
  • Nuce
  • Album
  • Slayd Show
  • Muzka Kurd - 1
  • Muzka Kurd - 2
  • Kovara Xebat Vejn
  • Kovara Xoybun
  • Pelgeyn bi Kurd
  • Perwerdeya Siyas
  • Malpern Kurdan
  • Li ser me
  • Arsiva Nceyan
  • Nivs & Ne Bine
  • Game-Cilp- ListikN
  • Game - 36KurdishTV

  • Nivskar

    Ali Cahit Kirac

    Belavok
  • Belavokn Me
  • PDK- ARSIV
  • Belavokn We
  • Ariva Xoybun
  • Ariva Niviskaran
  • Niviskarn Derkir

  • Helbest
  • Ehmed Xan
  • E. Xan - Memozn
  • Mela Ahmed Cizr
  • Dwana Melay Cizr
  • Feqy Teyra
  • Celadet El Bedirxan
  • Cgerxwn
  • Ciwan Abdal
  • Osman Sebr
  • Al Caht Kira
  • Feqr Ehmed
  • Ahn Zozan
  • Abdullah Karabag
  • Al Kolo
  • Armanc Nerwey
  • Aydin Coun
  • Aydin Orak
  • Agir Abad
  • Bihr Bnij
  • Dildar smail
  • Ezz Xemcivn
  • Feth Gezney
  • Felemez Akad
  • Hemre Reo
  • Hwa Qasim
  • Hindirn Gull
  • Hekm Xlex
  • Hejar Kurd
  • Hekm Xlex
  • Husn M. Hebe
  • Amade Dive !!!!
  • Leyla emmo
  • Kiyaksar Temir
  • Kon Re
  • Kovan Sind
  • Kal Kurds
  • Mehmed obanoxlu
  • Mehd Mutlu
  • M.Kew Dilxr
  • Mihemed Salih Al
  • T Amadekirin !!!!
  • Navser Botan
  • Nhad Temir
  • Royar Tirbesipy
  • Seyday Dilmeqes
  • Sebr Botan
  • Sediq Sindav
  • Seyid Feysel Mojtev
  • ivan Perwer
  • engal Osman
  • Seyda y Ar
  • smet Dax
  • . Xell xmusoglu
  • FeyzulleKhaznawi
  • Xizan lan
  • Y. Sebri Qamilok
  • Helbestn We
  • Helbest Stran We
  • Helbest Stran Gel
  • Helbest Bperde-1
  • Helbest Bperde-2
  • Helbest Bperde-3
  • Helbest Bperde-4

  • Droka Kurdistan
  • Droka Kurd
  • Kronolij
  • Imp. Med
  • 200 Sal daw
  • Mervaniyan
  • Cum. Mahabad
  • Serhildann Kurdan
  • Serokn Kurdan
  • Kerkuk Kurdistane
  • Nasna Kurdistan

  • Cand, Huner
  • Pken 1
  • Pken 2
  • Crok
  • Byern Drok
  • Gotinn bapra
  • Tistonek
  • Dlok
  • Durik
  • Henek
  • Kilp Vdeoy Kurd
  • Pirs, Bersv Pken
  • and huner tit
  • Xwarinn Kurda
  • Sitran, Def Zurne
  • Lztik, Spielen, Game
  • Listikn Zarokan
  • Kincn Kurda
  • Edebyata Kurd
  • Ziman Me
  • Perwerda Ziman
  • Perwerda Civana
  • Perwerda Zarok
  • Zarok
  • Qutya Muzk-3

  • Nivsn Siyas
  • Kurdistana Serbixwa
  • Rzname & Program
  • Projeyan

  • Rojane
  • Serxwesi
  • Biranin
  • Pirozbahi
  • Daxuyani
  • Sirove
  • Lekolin
  • Roj buyn proz be
  • Roportaj
  • Agahdar
  • Bang - Pwaz
  • Daxwaz
  • Xebatn me
  • Wesiyetname
  • ermezar
  • ah abun
  • irgat - Yekit
  • Name ( Mektup )
  • Dtin Raman we
  • Civn Semner
  • Ji Raya Git Re
  • Xone, Xwene

  • Jina Kurd
  • Tekoina Siyasi
  • Tehdeyyen Siyasi
  • Tehdeyyen Civaki
  • Daxwazen We
  • Perwerde
  • Tenduristi

  • OL
  • Ola zd - Agahdar
  • Ola zd - Nasn
  • Ola zd - Wne
  • Ola Zerdet
  • Ola Cih - Nivs
  • Ola Cih - Wne
  • sa Mesh - Jesus
  • Bibel & Jesus - Film
  • Ola slam - Nivs
  • Ola slam-Mewlud

  • Survey
    Hun dixwazin di v malperde zdetir ci bibnin?

    Syaset
    Ne, Radyo, TV
    Droka Kudistan
    Cand & Huner
    Muzka Kurd
    Wne ( Foto )
    Nivskarn Kurd
    Ziman Kurd
    Pirtk Kovar
    Helbestn Kurd
    Dibistana Kurd
    Anskloped



    Encama Pirsn
    Pirsnn me

    Dengdan: 42782
    Nirxandin: 0

    PDK - Slide Show
  • Barzani Slide Show
  • PDK Slide Show 1
  • PDK Slide Show 2
  • PDK Slide Show 3
  • PDK Slide Show 4
  • PDK Slide Show 5
  • PDK Slide Show 6
  • PDK Slide Show 7
  • PDK Slide Show 8
  • PDK Slide Show 9
  • PDK Slide Show 10
  • PDK Slide Show 11

  • Di dirokede iro
    Rojek wek ro...

    Slide Show – Xoybun

    Muzka Kurd – 1

  • Muzka Kurd - 1

  • Muzka Kurd – 2
  • Muzka Kurd - 2

  • Photo Gallery–Xoybun

    Foto & Animasyon
  • Nana Azady
  • Tekongern Kurda
  • Wene ( Foto ) - 1
  • Wene ( Foto ) - 2
  • Flaman Logo
  • Anmasyon
  • Lztik-Spielen-Game

  • Projeyn Kurd
  • Projeyn Kurd

  • Lgerin / Link
  • Malpern Lgerin

  • TV'yn Kurdistan .
  • Kurdistan TV - Zind-1
  • Kurdistan TV - Zind-2
  • Zagros TV - Zind
  • Kurdistan TV
  • Kurdsat - Zind - 1
  • Kurdsat - Live
  • Roj - TV - Zind - 1
  • Roj - TV - Zind - html
  • Roj - TV - Zind - swf
  • MMC - TV
  • XOYBUN - TV
  • n ah - TV
  • zid - TV / Zind
  • Malpera zid-TV/Zind
  • Rojava - TV
  • KNN - TV
  • Rojhelat- TV
  • Zagros - TV
  • Komala - TV
  • Kurd-1 TV - Zind
  • Tishk - TV
  • Vn - TV
  • Newroz - TV
  • Zaza TV-Flash-Player
  • Zaza-TV-Media-Player
  • Zaza TV

  • Paltalk Download
  • Paltalk Download

  • Reklam
  • Hunermendn Kurd
  • Karmendn Kurd
  • Kirna Titan
  • Firotina Titan

  • Radio Xoybun
    Radio Xoybun - Deng Vejn , Amade Dibe !

    Ansklopedya Xoybun
    Ansklopedya Xoybun A B, Amade Dibe !

    Part Rxistin


    Medya Kurd, Ereb, Tirk
    Bij Kurd  Kurdistan
    Malpern Kurd, Y
  • Poltk-Civak-Huner.

  • _________________

    Bij Kurd  Kurdistan
  • Medya Ereb

  • _________________

    Bij Kurd  Kurdistan
  • Medya Tirk


  • Qutya Muzk-1
  • Qut ya Muzk - 1

  • Zrzewat ( Sewze )
    Zrzewat ( Sewze )

    Sazyn Dijber Tirka
    Rxistinn Dijber Tirka

    Radyo Zind ( Lve )
    7 - Radyo yn Zind

    Qutya Mizka Kurd - 3
    Qutya Mizka Kurd - 4

    Kurd nglz
  • Perwerde ya Ziman Kurd nglz

  • Musa | Cih | Jewry

     
    Kultur stna gel e





    Dr. EHMED FERD


    Dewletn kolonyalist (Tirkiye, ran, Iraq Surye) hem yek yek di hindir xwe de hem di teklyn di nav xwede her wiha di tekilyn navnetewi de, derheq milet kurd de siyasetn piral dimenin. Siyaseta wan, ya nijatperest di her war jiyan de bi metodn wek: ern leker, ji erd xwe bi zor kokirin, bi ambargoyn iktisad, bi astengiyn di war jiyana civak siyas de, bi politkayn di war asimilasyon de li ser milet kurd t tetbq kirin. Hem metod siyasetn li ser xelk kurd tn tetbq kirin, di bingaha xwe de ji encameke muterek re xizmet dike: Kurd div wek milet an j wek civakeke etnik ji hol b rakirin di nav miletn serdest de b hillandin.

    Ji tecrbeyn heta ro diyar e dewletn ko Kurdistan dagr kirine bi taybet dewleta Tirkiy, pirsa netew, ne bi ryn aitiy ne j bi tu ryn din, tucar areser ne kirine. Li dij tekoiya azadiy, ya xelkn ji teref wan de bi zor hatine bindest kirin, her metodn zor bi kar anne. Di her hal kar de, ji bona tevgera netew bi pa de xin w tk bibin: struktura civat hilweandine, qewetn herm, yen ko muhtemel e, karibin pevaniy ji hereketa netew re bikin ji ort rakirine herwiha, bi metodn kirn, bi xwevegirdan bexsiyet kirin, ev hzana brmet kirine ji ap te xistine.

    Heta iro j, siyaset metoden dewletn kolonyalist derheq pirsa netew bi taybet derheq pirsa kurd de ne hatye guhertin. L bel, hin faktorn esas, r nedane Tirkiy ko ro j bikaribe siyaseta qetliam kokirin ya ko di xelk ermeni li xelk rm de kirib, li ser gel kurd tetbiq bike. Di v war de mirov dikare van mnakan bide: Balansa hzn siyas yn herm, perebna Kurdistan, konjuktura siyas ya dinyay, gelekbna nufsa gel kurd tevgera netew.

    Di diroka kurd de, ji teref dewletn kolonyalist, ern esker kokirina bi dar zor periodk bne, l hedefn wan, ne wek yn li gel ermen rm hate kirin bne. Tedbrn wisa miweqet bne dem dem derketine p. Pirtirn ev metodanan di demn ko tevgera netew ya kurd p ketiye hin firsetn ko kurd karibin hin heqn xwe n siyas, netew kultur bi destxin, hatine bi karann. Heq bi destxistina kurdan li kijan per dibe bila bibe, her dem dewletn pern din bi hev re nerazbna xwe diyar kirine. Ji bo rlgirtina van heqn ha, heri ji dest wan hatiye texsr nekirine. Ji ber ko ew ba p dizanin irskek her pik ji bona kurdan, dikare ji bona wan hemyan xeter be. V faktor gelek caran her ar dewlet, an j endik ji wan, li dij tevgera kurd anne ba hev bi her hawayn xwe r ser kirine. Tixbn hevkariya van dewletan ne bi ten di arova Kurdistan de maye. Ji ber ko ew dizanin ne bes ten li Kurdistan, li dervey w, li kuder dinyay dibe, imkana her pik ji bona kurdan, ji xwe re xeter dibnin. Di v war de weann radioyn bi ziman kurd minakn her berbiav bne. Weann radioyn rivan, Bexday Tehran, heriqas di bin kontrola dewlet de bne j propaganda siyaseta wan kirine, l programn wan yn kultur tesrn xwe li ser hem kurdn Kurdistan kiriye. Dewleta Tirkiy bi xwe hay ji v heb ihtmale gelek caran bi ryn diplomatik hewl daye ko van weann rawestne.

    Dewleta Tirkiy bi xwe ehemiyeta hebna saziyn wisa tesrn wan, yn li dij siyaseta asimilasyon, ji me kurdan tir fmkiriye tedbrn xwe li gor w sitendine. Ji ber ko Tirkiy bingeh siyaseta xwe li ser asmlekirin di nav xwe de hilandina gel kurd ava kiriye. Ji bona w j hedefn w ew in ko, karibe faktora her esas, ya ko heta iro, kurd wek miletek li ser lingan hitiye, ji orte rake. Ancax w gav kare civaka kurd bi temam hilwene w b stun bihle. Ev faktora esas ye ko civaka kurd heta niha li ser lingan hitye, bi hem elementn xwe kultura kurd ye. Hedefn Tirkiy j ew in ko hem elementn kultura kurd, bi taybet j ziman kurd, folklor, muzik, edebiyat, urf adet stila jiyana civak ji ort rake. Tirkiy ji bo tetbq kirina v siyaset her r metodan bi karaniye. Ji van metodan end minak:

    Li Kurdistan mecbrkirina axaftina ziman tirk qedexe kirina ziman kurd, mektebn bi ziman tirk, kontrola li ser masmedyay, propagandn ovenst, ideta li ser civak, bexsiyetkirin pik kirina civaka kurd di av raya git de.

    Tirkiye ji bona ko di v siyaseta xwe de bi serkeve, heri tedbrn ko (i di hundir dewlet de i j di pwendiyn navnetew de) pewist bne girtiye. Gava pewist bye, bi dewletn derve re pwendiyn diplomatik daniye; ji bona imkann ko kurdan bi destxistine tk bibe, bi antaj tehdtn ko pwendiyn xwe n dplomatk bibire, xistiye minaqe. Wek mnak:

    Gava instituya kurd li Fransay veb, radioya Deng Amerikay bi kurd dest bi wean kir "daghema" mala zarokn kurdan li Swd dest bi kar xwe kir, diplomatn dagirker li dij wan bi protesto pwendiyn diplomatik ketin hereket.

    Ji netceyn siyasetn her ar dewletn kolonyalst yn ko derheq milet kurd de heta nuha hatiye meandin, mirov dikare bje pirsa kurd ne bi ten di war siyas de, herwiha di war kultur de j karakterek navnetew stendye. Ancax ji v nokt p de mirov dikare t bigih, gelo ehemiyet rola kultur ji bo hebna kurdan i ye ji bo i Tirkiye, ran, Iraq Sriye hebn pketina kultura kurd naxwazin?

    Ber ko li ser van pirsan rawestim, dixwazim bi kurt li ser tgeha "kultur" ehemiyeta w end gotinan bjim. Kultur:

    Tevaya nerxn an j qmetn (yn di war madd manew de) ji teref civak hatine afirandin herwiha ji teref w bi xwe de tn bi karanna wan e. Ev qmetana ji adetn-traditionen kultur pk tn prosessa mirovaty p ve dibin.

    Kultur di war etnk de ji alyek de fonksiyonn ji hev cidabn pk tne -teybetiyn grubeke etnk ji grubn din cida dike ji alyek din j fonksiyonen ntegrasyon pk tne - etnk grub di hindur xwe de ntegre dike yektya kultur pk tne.

    Karakter kultur y her muhm ew e ko, kar kominkasyon dike; nformasyon diparze dighne ciln dip re tn. Kultur, form raghandina nformasyon bi afirandinn kultur yn madd manew; bi rya edebiyata devk nivsk bi dan stendinn exs ne exs pk tne.

    Li ser van karakter fonksiyonen kultur yn teybet mirov dikare bigih netceyek. Kultur bi tevay ji bona her milet bi taybet ji bona xelkn wek kuradn bindest, di prosessa pketin di ya ekil girtina netewebyin de, digel hin faktorn din roleke bingehn dide ser mil xwe.

    Li ser esasn jorn yn ko di derheq kultur de di hatine nivsandin, mirov dikare bje ko rol giringiya kultura kurd, di hebna w de faktorek bingehne. Dewleta tirk j ev yeka ha ba analz kiriye gihitiye w neticey ko, ten w bi metodn ko karibe civaka kurd ji hindur de bstn bihle, yan kultura w bi hem elementn xwe ji ort rke di nav xwe de bi hilne.

    Tirkiy ji bona tetbiqkirina v siyaset tra xwe tedbrn hindur stend ye. L ew ten bi van j namne, herwiha hem bi her s dewletn dagirker re hem j bi dewletn wek Sovyet ko kurd l dijn bi ryn diplomatik li dij mafn ko kurdan bi destxistine rawestiyaye radiweste. Li cih ko nikaribe rawestne j, hewl dide mafn heyn ko wan ji bona kurdn Kurdistana Bakur btesr bike. Minaka her darav ko li bar Kurdistan leha soran li mekteba dihate xwandin. Eger mkan hebin mirov karibe li arivn dewletn ko kurd l dijn binere, muhtemele derheq v mijar de bi sedan dokument hebin.

    Bi v mijar ve girday, dixwazim li ser hin dokumentn ko di arvn wezareta Rusyay a derve de ko min xwendine, rawestim. Li gor agahdariyn karbidestn Sowyet, di meha temz sala 1934 de konferansek bi nav "Konferansa kurd" "Konferansa Asr" dibe. Encamn Konferansa Kurd, ji bona kurdn Sowyet avakirina ziman lteratura kurd ye. Kurdn Sowyet, nner cumhryetn ko kurd l dijiyan, gelek kesn alim ronakbr bedar v konferans bne. Ji van bedarvanan nernn endikan j bi kurt ev in. Wergera wan, ji teref min ji ziman rus hatiye kirin.

    1) Gotara amlov (muhtemele Ereb amilov be A.F.) 2.VII. 1934

    "Ji bona avakirina ziman kurd hem ji bona kurdn Sovyet hem j ji bo yn li welatn din dijn, pwiste ko em ji lteratra ermeniyan titn ji ziman mere maql be bistnin..."

    2) Peyva oban Zade 2. VII. 1934

    "Daxwazkirina avahiya yekitiya zimane kurd y ko hem kurdan temsl bike, hem ne rast e hem titek xayal ye. Herwiha, ez dibjim ev yeka ha titek paver ye. Li ber me pirsek konkret heye. Ew j avakirina yektya ziman kurd y Zakafkasyay ye. Pwste em ziman me y sovyet ava bikin, ziman forma her bilind y aborya kollektiv. Ev ziman ji bona kurdn welatn din j kare bibe mnakek.

    Bik, div em esasn siyas y civak j tevl v kar bikin. Er, bi v away em dikarin pirsa kurd di mistewa dinya y de areser bikin."

    3)Peyva Sevak 12. VII. 1934.

    "Li welatn derve gelek kurd dijn. Div em zimanek kurd-literatur wisa ava bikin ko ev ziman, di rojn p de ji teref kurdn welatn din j b qebl kirin. Herwiha, ev ziman ha div ji ro de dest p bike tesra xwe li ser ziman literatur yn kurdn welatn din j bike".

    4)Peyva professor oban Zade. (tarix ne diyare)

    "Li nig me (Sovyet) bi dehan komar derheq sazkirina mla, elfabe termnilojiy de, xwediy tecrbn her dewlemend in. Pewiste van tecrbana wek mnakn afirandinn xelkn Sovyet bn kom kirin; tecrbn wan bidin derve, daku karn di derheq kurdan de tn kirin, di bin tesra meyln burjuwaz de nemnin."

    5)Peyva heval amilov. 13. VII. 1934.

    "Professor Xaatiryan di gotara xwe de dibje, ji profesorek ingilz namek stendiye dibje ko ew di xizmeta dewletn emperyalst de ye ji bona berjewendiyen hzn emperyalst fr ziman kurd dibe. Li gor Xaatiryan professor inglz pneyar dike ko em di ziman kurd de guhertinn n bikin. Wisa diyar e alim inglz bi rada xwe hukum li me dike tesra xwe li ser me dihle".

    6)Peyva serok kultprop. KM PK Ermenstan heval Arisyan.

    a) "Ehemiyeta v konferans dr die, tixbn Komara (Ermenstan A.F.) me tixbn Yekitiya Sovyet derbas dike".

    b) "Div em kultur, ziman lteratura ko di jiyana xebatkarn kurd de gihitiye ji bona wan ava bikin. Pwiste vana ne biten ji teref hin alim nivskaran bn fam kirin, herwiha div ji teref hem tebeqn xebatkarn kurd yn li welat me birayn me yn welatn din b fam kirin. imk wezfa me ew e ko ne ten xwe p ve bibin, herwiha div em alkarya birayn xwe yn tebeq yn li dervey welt j bikin. Ji bona ko li dij kapitalzm tekonek aktiv bidin, div em bala wan biknin di wan de ra sosyalizm p ve bibin".

    7) Peyva heval Pirumov . Li ser nav Akademiya Zanist ya Sovyet filiyala Zakafkasyay.

    "Div hn alkariya wan (kurda) bikin rek ji wan re kin. Ne ten li vder ji bona pvebirina kultura xwe er bikin, herwiha ji bona kurdn li welatn din j er bikin. Ji bona ko ew ji talankern emperyalistan xelasbin pwste er bikin. Ev e mana konferansa we. Pirsn ko li vder w bn areserkirin tixbn pirsn lingvistik derbas dikin".

    Di havna sala 1934 de, wek li jor hatiye nivsandin, ne ten ji bo kurdn Sovyet herwiha ji bona temam kurdan, ji bona avakirina ziman kurd minaqeeyn cid di konferans de hatine kirin. Bel di destpka sala 1935 de rew di eleyh kurdan de t guhertin. Pwendiyn Sovyet Elmanyay xerab dibin; hevkariyek di nav talya Almanyay de t saz kirin; Elmanan av xwe berdabn erdn rojavay Sovyet ji bona w japon tehriq dikirin ko bi Sovyet re er bikin. Elmanan ertn peymana Wersal red dikirin ji alk de j inglz fransiyan nzkay li elmanan dikirin. Ev byern ha bi hev re atmosfera pwendiyn navnetew diidand. Ji v rewa n ya navnetew ji hem dewletan zdetir Yektya Sovyet p muteesr dib rewa n ji xwe re xeter didt.

    Guhertinn di konjuktura siyas ya dinyay de bn, rastarasta tesrn xwe li ser siyaseta Sovyet ya navnetew kir. W bi dewletn cran re dewletn din n xwed nifz re, eleqn xwe n siyas ji nu de di ber av re derbas kir. Di rewa siyas ya dinyay de tehlka ko erek navnetew derkeve zde dib. Sovyet haziriyn er yn ko ji terf dewletn din dihate kirin ji parastina tixbn xwe re tehlke didt ji ber w dixwast ko qerarn peymana Lozan yn der heq rejma tengavan de b guhertin. Yekitya Sovyet bi taybet bi Tirky re di derheq guhertina rejma tengavn li ser bahra Re, dest bi guft goyn n kir. Ev pneyara Sovyet dihat hesab Tirkiy j. imk ji aliyek de Tirkiy rewa xwe ya parastin xurt dikir ji aliy din j ertn ko bi Sovyet re tketa bazara hin pirsn di w dem de ko ser j re dikir bi dest dixist. Bi taybet aktuelbna van pirsan di demek wisa de ne tesaduf bn. Ji ber ko ev pirsanan ji ber de mewct bn, l ertn minaqeekirina wan ne wek v dem misat bn.

    end pirsn esas yn ko ji bona tirkan ser dikirin ev in:

    Pirsa gel laz, pirsa gel asur bi tevay pirsa kurd bi taybet j kurdn Sovyet b. Tirkiy di prosesa guft goyan de, ji Sovyet daxwaz dikir ko, hem mafn gel kurd, laz asuryn li Sovyet, ji ort rake. Ji ber ko mafn van xelkan, ji bona yekbn selameta xwe xeter didt. Tirkiy ev daxwaza xwe, wek ert ko karibin bi hev re pwendiyn dostane deynin, dajot piya Sovyet.

    Di arvn Sovyet de end dokumentn balk, yn ko ji Tirkiy re ser dikir ev in:

    Di w dem de li Gurcistan Kolxozek (kooperatif) bi nav "Krasniy Lazistan" (Lazistana Sor) heb. Di v kolxoz de nezik ssed mirovn laz kar dikirin. Tirkan bi qanaln xwe n dplomatik ji Sovyetyan re digotin ko "hebna kolxozek bi nav "Lazistana Sor" dikare tesr li ser lazn Tirkiy bike bi xwe re perebna welt bne". Ya duyem, di v dem de li Ermenistan Cemyetek asuriyan hebye wezfa v cemiyet ew bye ko kultur, abor ertn jiyana xebatkarn asuryan p ve bibe. Dplomatk ajan Sovyet Neymark, ji rvan di 15 nisan sala 1935an de namak ji wekl wezareta derve re dine t de di derheq gazin konetiyn diplomatn tirkan herwiha di derheq "alakiyen" cemyeta asuryan nernn xwe bi v reng dinivsne:

    "Ji wekl yekem y wezareta derve (NKID) heval Tsukerman re:

    Konsuln Tirkiy dsa dest p kirine bi asryan eleqedar dibin. Rastir bjim, alakiyn Cemiyata Asuryan (filiyaln li rivan li Leninakan) bala tirkan dikne. Tnim bra we, di rapora Konferansa Asuryan ya ko di havna sala 1934an de b, asuriyan xwe wek aksiyonek siyas li dij Tirkiy nian dane. Muhtemele di p de j, raporn alakiyn asuryan bi v ruh bn nivsandin. L di p de j di v cemiyet de dibe elementn avanturst peyda bibin. Eva j dikare ji me re probleman derxe, eger ne bi tirkiy re, l bi ingilzan re. Konsul Tirkiy Aral y li Leninakan dikare j t, xebata v cemiyet karek li dij Tirkiy bihesibne.

    Ji bo w ez zen dikim w titek rast be, eger ko me pirsa qedexekirina v cemiyet baniya ber dest merciyn dar. (tekst dewam dike A:F) Dipagent li rivan Neymark."

    Tirkiye di destpka sala 1935an de di prosesa guft goyn bi Sovyet re, yn derheq rejma tengavan de, ne bi ten pirsa lexukirina mafn gel asur laz aktuel dike, herwiha lexukirina saziyn kurdan, yn li cumhryetn Sovyet hene j dixe rojev. Ji dokumentn dplomatk diyar dibe ko ev daxwaza Tirkiy b bersiv namne. Serok yekem y be Rojhilat Pikerman wekl w A.F.Miller derheq konferansa kurd ya 1934an de, ji dipajan xwe Neymark y rvan raporek dixwazin. Pa rapora ko Neymark ji wan re dine, di 15. II. 1935an de ji N.N. Krestinskiy re r dikin. Rapor li jre.

    "Ji heval Krectinckiy N.N re.

    Div em nian bikin ko di konferans de digel xrhatin raporn derheq mijara lingvstk herwiha raporek mezin ko tema w kurd rewa feodalzm ye, hatiye xwandin.

    Naveroka w j diyar dike ko Konferansa Kurd li rvan wek agahdariyn heval Skobelev ragihandine li ser w esas me bersiv daye tirkan, nexwed karakterek bzerar e.

    Em rica dikin, di v rew de pewste drektfn heval Skobelev , yn derheq Konferansa Kurd a duyemn, ya ko w li Bakuy bibe herwiha kar merkeza kurdnasiy bn munaqeekirin. Ji bona v div hn bi bedarya hevaln li Moskovay dimnin, bi Karahan, Skobelev Neymark re civnek kin.

    Serok yekem y be Rojhilat Pikerman

    Wekl serok Y be Rojhilat A.F.Miller."

    Wekl wezareta derve Krestinsky, rapora karbidestn wezareta xwe Pikerman Miller ya derheq Konferansa Kurd nirxand li ser w esas, w j di 11. 2. 1935an de raporek, ya ko tedbrn n, yn derheq saziyn kurdan hatine stendin, ji wekl W.D. y Tifls Skobelev re r dike.

    "Ji wekl wezareta derve y Tifls heval Skobelev re:

    Wek hn dizanin ji bona kar di nav kurdn Zakafkasyay de biryara hikumet ya n ji van xaln jr pk t.

    1) Konferansa derheq kurdnasy, ya sal (1935)di meha temmz de (li Baku A.F.) hatib plan kirin ptal bye.

    2) Merkeza kurdnasy neql filiyala Akademiya Zanist ya Tiflis dibe. Karn kurdnasy lazim ten bi kar ilm b snor kirin.

    3) Name nivsn merkeza kurdnasiy yn bi derve re, w ji teref "Komita Elfaba n" ya Sovyet komita herma Zakafkasyay b kontrol kirin.

    4) Rojnameya rvan "Rya Taze" div karaktrn rojnamek herm-netew bistne. Herwiha j (ji "Rya Taze" A.F.) re qedexeye ko bi pirsn kurdn derve re eleqedar bibe.

    5) Rkirina rojname, pirtkn dersan yn edeb (bi ziman kurd) dervey welt qedexe ye.

    6) Teknkuma kurd ya pedagojiy ko li rvan ye hatiye reorganizekirin. Ji dl w ve mekteba partiy (Sovpartkola) hatiye vekirin. Mekteba partiy ji bona hermn ko kurd t de di piraniy de ne w kadrn partiy yn sovyeta bigihne. Di mekteba partiy de li gor ihtiyacan, pwste beek pedagojiy, y nemezin b parastin.

    Her s xaln ewil ko li jor hatine nivsandin, di berpirsiyariya Komta Elfaba n ya herma Zakafkasyay komta git ya Sovyet de ye. Her s xaln mayn j di berpirsiyariya merciyn herma Zakafkasyay yn Ermenistan de ne.

    Ez rica dikim ko hn derheq v kar de pwendiyan bi merciyn Zakafkasyay Ermenistan re deynin vezareta derve agahdar bikin ko, gelo ji bona tedbq kirina drektivn hukumet i tedbr hatine stendin. Herwiha rica dikim ko hn bizanibin pneyara guhertina teknkuma pedagojiy ji teref me hukumet de hate pke kirin. Van pneyariyan li ser esasn meteryaln di dema minaqe de di dest me de bn, hatine kirin. L bel div ev meteryaln ha ji n ve di ber av re bn derbas kirin.

    Eger ko di netca kontrol de diyar bibe ko ji bona gundn kurdan ihtiyac ji mamosteyan hebe; ji texmnn ko me kirine zdetir be eger ev ihtyaca parastina ped-teknk pwist bike, div hn bi komta Zakafkasyay re izahatn xwe ji mere r bikin. W gav em v pirs ji n de di ber av re derbas bikin.

    Wekl Komsar gel (zam narodnovo komisara) Krestinskiy.".

    Li ser drektvn wezareta derve Skobelev di 29. 5. 1935an de ji Tifls qerarn hikumet yn derheq saziyn kurdan ko hatine stendin, ji wekil wezaret Krestinskiy re v rapor r dike.

    "Ji buroya Wezareta Derve heval Krestinskiy N.N. re:

    Birz Nikolay Nikolayevi.

    lawa nameya xwe ya N: 84/c 27. III. 1935an de radigihnim:

    Qerara hikmet (muhtemele hikmeta Gurcistan be. A.F.) derheq areserkirina pirsa kurd li gor van xaln jrn hatiye aret kirin:

    1) Konferansa kurd ya ko w li Baku biba hatiye ptal kirin.

    2) Hem kar kurdnasiy li instituya zanist a li Tifls top bye. Li vder seksiyona kurdnasiy hatye organze kirin. Serok w heval Korvin e. ... Xebata w bes di arova zanistiy de ye.

    3) Nivs namn derheq kurdnasiy de yn bi derve re, di bin kontrola komta kulturpropaganda ya Zakafkasyay de ne.

    4) Redaktor rojnama rvan "Rya Taze" hatiye guhertin rojname di arova qerarn hikmet de ne.

    5)andina rojname weann kurd ji bo dervey welt hatine qedexe kirin .

    6) Pedteknkuma kurd a li rvan reorgaize bye ji dl w ve Sovpartkola (mekteba partiy sovyeta) bi be pedagojiy hatiye vekirin.

    Bi silavn hevalt M. Skobelev. Wekl wezareta derve".

    Derheq eyn pirs de, dipagent Sovyet y rvan Neymark di 5. 4. 1935an de bi nameyek bersiva nama wezareta derve ya li Moskova dide. Rapor li jre.

    "... Bi qerarnama merciyn resm yn vder, tevaya kar kurdnasiy ji dareya instituya Ermenistan ya kultura mad hatiye stendin dewr filyala akademiya zanist ya Zakafkasyay bye. Akademiya zanist li Tiflsye bi wekaleta wezareta derve re di eyn xaniy de dimne. Eva j kontrala wekaleta wezareta derve li ser kar merkeza kurdnasy hsa dike ko karibe r li xetayn ne di hesb de bigire.

    Bi v ve girday ez dixwazim iaret bikim ko, hem haziriyn xebat yn ji bona kirina v konferans (Konferansa Kurd ya havina 1934. A.F.) marfetn Akademiya Zanist ya filiyala Zakafkasyay ye. Vekaleta wezareta derve derheq civandina konferans de bi taybet ez agahdar kirim ber konferans ez ry Leninakan kirim. L gava ez giham w der gotarn her mehr yn Primov hatibn xwendin.

    Di roja ko em n rvan heval Primov li wekaleta wezareta derve b. Heval Skobelev ne ten Primov b talimat hitib herwiha agahdariyn ewt dab komsariyata gel.

    Pit wan agahdariyn jorn, Neymark li ser saziyn kurd alakiyn wan radiweste. Neymark radigihne ko Rojnama kurd "Rya Taze" Teknkuma kurd li rvan mane.. Rojname her ji e rojan carek der dikeve. Ew di xaniy narkomzem de dimne. "Rya Taze" b stsna hewl dide ko jiyana rojane rewa kultur aboriya gundiyn kurd yn kolxozn Talinskiy, Abaranskiy, Kotayskiy ... hermn Ermenistan (SSRA) p ve bibe. Ten ji kolxozn kurda yn herma Vedinskiy (SSRA) herma Naxiwan km caran ne tn.

    Di dema konferansa kurd ya ko gelek nav deng dab , Rya Taze bi tu pirsn navnetew elaqedar neb her wek ber, li ser karbarn kolxozn kurdan dinivsand.

    Merciyn xwed qerar yn Ermenistan bi himet serokatya rojnam dikin. Rojname wisa miqate bi tahamul e, mirov dikare mihakeme bike ko konsuln tirkan yn v der, nikaribn tu qulpan j re bibnin. Wek t zann hem hejmarn w ji teref tercmann tirkan gelek bi himet tn tercme kirin.

    Teknkuma kurd, d hatiye fesx kirin ji dl w ve mekteba partiy (sovpartkola) bi beek mezin y pedagojiy hatiye vekirin. Her sal be pedagojiy w 15 meznan bide teqrben ewqas j be partiy be sovyet w meznan bidin. sal ten be pedagojiy w meznan bide. 18 mirov mekteb xelas dikin. Ji wana 10 kes w di kolxozn kurdan de kar mamostety bikin. 2-3 ji yn mayin w biin herma Naxiwan kar mamostety bikin. 2 mirov w biin mekteba blind yn mayin w di karn partiy an j di sovyetan (yn hermn kurdan) de kar bikin.

    Midr mekteba partiy mirovek ne kurd e, bel bi kurd dizane di war siyas de xwe ba gihand ye. Dipagent NEYMARK"

    Diyar e hewldann Tirkiy yn li dij asuryan, lazan kurdn sovyet di dema goft goyn li ser guhertina rejma tengavan dihate kirin, ji bona Tirkiy netceyn pozitif didan. L diyar e Tirkiy bi barkirina rojnama "Rya Taze" be kurdnasiy ji rvan bi cih kirina wan li bajar Tifls, rn xwe yn owenst li dij kurdan dujwartir kir.. Tirkiy bazara xwe bi sovyetyan re, derheq tkbirina mafn kurdan berdewam dikir. Bi raporn xwe yn kone er ser saziyn kurdan dikir ew ji xwe re tehlkek hayat lan dikir. Mnakek ji van rn Tirkiy, dipagent Sovyet Neymark di rapora xwe ya di 9. 5. 1935an de tne zimn. Rapor li jr e.

    "Ji serok qism 1 y wezereta derve re.

    Li gor agahdariyn di dest min de, demek ber Aral Yilmaz derheq pirsa kurd de raporek bi diz hazir kirine. Li gor nformasyonn di dest me de, muhtewa v rapor eve:

    Konsiln tirkan dinivsnin ko "di van rojn nzk de xwendvann mekteba ko j re dibjin "pedteknikum" ya li rvan w mezn bibin. Pnc kes mezn dibin (Bi rast 18 mirov in. E.Neymark.). Ev hejmara ha ihtiyaciya mektebn gundn kurdan yn li rvan derbas dikin (bi rast tr nake E.Neymark.).

    Li rvan rojnama "Rya Taze" hebna xwe her berdewam dike. Hebna w li ser tixb Tirkiy jo bo me tehdt e iareta dijminantiy ye.

    Bingehn karn derheq kurdan li Azerbeycan top bye. Li Azerbeycan di formeke otonomde hermek bi nav Kurdistan ava bye. Tixbn w, herma Karabax Ermenistan dighne hev. Li v der rojnama tirk "Kizil Kurdistan" du rojnamn din tn weandin. Her iqas Yekitya Sovyet hewl dide bawerya dostay bide me, l muhtewa van rojnaman mirovan dide isyan kirin dijminatiya Tirkiy dikin."

    Neymark rapora konsiln tirkan dinirxne nernn xwe n di derheq ve rapor de, ji wezareta xwe re r dike. Neymark dibje: "Wek hn dibnin ji van zahetn kurt yn v rapor, bala tirkan li ser Kurdistana Azerbeycan hermn Kelbajar Lan kom dibin.

    Bi rast, ber, fikirn ko li v der hermek Kurd ya otonom ava bikin hebn. L pa dev j qeriyan. L diyar e li wan deran hin opn van fikiran hn berdewam dikin. Hebna rojnama bi nav "Kizil Kurdistan" mnakeke. Div heval Ilinsky bala xwe bid.

    Derheq sazyn kurd (rojname teknikum) yn li rvan, ez bi heval Xanciyan re peyivm. W ji min re got ko, eger van saziyn kurd ji Ermenistan (SSRA) rakin bibin Tiflis, w gelek memnn bibe. L v pirs ew bi xwe w dernexe p. Ew gelek memnn bibe eger ko v pirs wezereta derve li Moskovay an j li Tifls derxe p.

    Ji bona peneyariya pirsa neqilkirina sazyn kurd ji rvan li bajar Tifls, ez dibjim, eger ji bo v kar, wekl wezereta derve y li Tiflis b wezfe kirin, w qerarek bi sabet be... dipagent Neymark."

    Netceyn hewldann dewleta Tirkiy n li dij gel laz, asur kurd yn ji bona guhertina qerarn peymana Lozan, hed hed ber xwe didan. Qerarn peymana Lozan mkann gelek fireh didan gemiyn dewletn ko bi bahra Re re ne cran bn. Di 20. 7. 1936an de li bajar Montroy qerarn peymana Lozan yn derheq tengavan de hatin iptal kirin ji dl w ve peymanek n, bi nav "Peymana Montroy" ji teref Yekitya Sovyet, Tirkiy, Inglter, Fransay, Bilgaristan, Ynanistan, Romaayay, Yugoslawyay, Awistralyay Japonya hate mze kirin. Li gor qerarn peymana Montroy, r li tevgera gemiyn herb yn dewltn ko tixb wan li ser behra Re tunebn, hate qedexe kirin. Bi v peyman Tirkiy Yekitya Sovyet gihan armancn xwe pwendiyn wan her xurtir bn. Karbidestn Tirkiy, di w dem de, di organn masmedya xwe de, hekere behsa nzkbyina pwendiyn xwe yn bi Sovyet re dikirin.

    Mixabin rastiyeke, nzkbyina Tirkiy Yekitya Sovyet her dem li dij berjewendiyn kurdan bye, an j kurd ji v nzkbyina wan zerar dtine. Byern di sala 1937an de j delalet ji v iday re dike. Di v sal de gelek ronakbrn kurd yn wek Ereb amilov di nav de tn hepskirin. Mektebn kurd tn girtin. Rojnamn kurd "Rya Taze" tn girtin.

    Ez hvdar im ko ehemiyeta kultura kurd bi nivsek wisa kurt be j, w bala mirovn kurd bikne ko dijminn kurdan di her dem de ne bi ten di hindur dewleta xwe de, herwiha di pwendiyn navnetew de j, hewl dane ko r li pketina kultura gel kurd bigrin qismn may j, ji ort rakin. Dewleta Tirkiy, ji roja ko ava bye heta roja ro, rn xwe yn siyas, esker, ideolojk kultur ji bona ko karibe stna struktra civaka kurd hilwene xistiye hereket.


    Zakafkas herema Gurcistan, Ermenistan Azerbeycan ye. Li van cumhriyetan kurdn li Sovyet dijn.

    Qest serhildana Agr ye di sala 1930-31

    AVP. RF. F. 0132, Op. 18, Por.N 950, Pop.N. 210, list. 60.

    N.N. Krestinskiy di v dem de wekl yekem y wezareta reva ya Yekitya Sovyet ye. Di sala 1938an de Krestinskiy Karahan Sefr Sovyet y li Enqer ji teref hikmet de bi mirin hatin ceze kirin.

    Skobelev, wekil wezareta derva ya Yekitya Sovyet y Tifls ye.

    AVP. RF. F. 0132, Op. 18, por. 950, pop. 210, list 72-74

    Mekteba teknk

    AVP. RF. F. 0132, OP. 18, POR.N. 950, POP. 210, List: 66-66%

    Di v dem de du hejmarn Rya Taze. diandin derve. Yek di Bexday yek j ji Bedirxanyan re di am jA.F.

    A.V.P. R.F. F. 0132, Op. 18, Por.N. 950, Pap.N. 210, L. 53.

    F. 0132, Op.N. 18, Por.N. 950, PapkaN. 210. list. 61-61%

    Aral Yilmaz karbidestn diplomatk yn Tirkiy ne. Aral konsil Tirkiy y Leninakan ye.


    www.nefel.com








    Maf Kopkirin &kopbike; PDK-XOYBUN; wiha, di xizmeta, Kurd Kurdistan daye : Pirojeya Kurdistana Mezin, Pirojeyn Abor Avakirin, Pirojeyn Cand Huner, Lkolna Droka Kurdistan, Perwerdeya Ziman Kurd, Perwerdeya Zann Syas, Weana Malper TV yn Kurdistane. Tev maf parast ne.

    Weandin:: 2003-04-23 (4832 car hat xwendin)

    [ Vegere ] | PRINTER





    Malper TV yn, Kurd Kurdistan, Yn, Poltk, Ne, Civak Huner : - Vir-Rupela-LnknN ye.
    ___________________________________________________________________


    Malper TV yn Tirka, Yn, Ne, Poltk Civak : - Vir-Rupela-LnknN ye.

    | PUK-Meda | PDK-Baur | PDK-Baur | PDK-Xoybun | PDK-Rojhilat | AlParty | Kurdistan Media | kdp6 | Xebat | PWD - K | KRG | Peyamner |


    PDK - XOYBUN.Com 2003 All Rights Reserved
    Email : xoybuncom@yahoo.de

    Ev malper her bash bi 1024x768 IE 6.0 t xuyakirin

    Content Naverok






                    
    Google